Anh chị có từng trải qua cảm giác này chưa: buổi Zoom mới đi được nửa chặng, vẫn còn cả đống nội dung hay phía trước, nhưng giọng của anh chị thì đã bắt đầu khàn, đuối, nghe như sắp tắt. Anh chị phải hắng giọng liên tục, phải uống nước liên tục, mà tiếng vẫn cứ mỏng dần đi. Đến phút cuối thì giọng gần như không còn sức để giữ đám đông nữa.
Người nghe cảm nhận điều đó rất rõ. Khi giọng anh chị xuống sức, năng lượng cả buổi cũng xuống theo. Vậy câu hỏi đặt ra là: làm sao để giọng bền khỏe suốt hai, ba tiếng liền, giữ được lửa từ câu đầu cho tới câu chốt cuối cùng?
Vì sao dạy online bào mòn giọng nhanh hơn anh chị tưởng
Trên sân khấu thật, anh chị có cả khán phòng nâng đỡ, có micro tốt, có sự cộng hưởng của không gian. Nhưng khi ngồi trước màn hình, mọi thứ đảo ngược. Anh chị thường vô thức gồng giọng lên để bù cho cảm giác thiếu kết nối qua màn hình, và chính cái gồng đó âm thầm vắt kiệt dây thanh.
Càng muốn truyền năng lượng qua một chiếc loa nhỏ, anh chị càng có xu hướng đẩy mạnh từ cổ họng. Mà cổ họng thì không phải là nơi sinh ra sức bền. Nói liên tục hai ba tiếng bằng lực cổ chẳng khác nào chạy marathon mà chỉ dùng sức của hai bắp chân, không huy động cả cơ thể. Hậu quả là khàn, là rát, là hụt hơi giữa câu.
Thêm vào đó, ngồi một chỗ quá lâu, tư thế gập người về phía màn hình, phòng máy lạnh khô không khí, tất cả cộng lại khiến dây thanh của anh chị làm việc trong điều kiện khắc nghiệt hơn nhiều so với khi đứng nói trực tiếp. Giọng đuối sau buổi dài không phải vì anh chị yếu, mà vì anh chị đang dùng giọng sai cách trong một môi trường khó.
Gốc của giọng bền không nằm ở cổ họng, mà ở hơi thở
Đây là điều Trung Voice muốn anh chị nhớ kỹ nhất trong cả bài này. Giọng nói bền khỏe được sinh ra từ hơi thở, cụ thể là hơi thở cơ hoành, chứ không phải từ việc gồng cổ.
Trong công thức H.Â.M mà Trung Voice hay nhắc, gồm Hơi, Âm và Miệng, thì Hơi luôn đứng đầu tiên vì nó là gốc rễ. Khi anh chị nói bằng hơi đẩy từ bụng lên, dây thanh chỉ rung nhẹ trên một luồng hơi vững vàng, không phải gắng sức tự tạo ra âm thanh. Giọng vì thế vừa khỏe, vừa đầy, vừa ít mệt.
Ngược lại, khi anh chị nói bằng hơi nông ở ngực, hoặc tệ hơn là siết cổ để bật tiếng, dây thanh phải gánh toàn bộ công việc. Nói được vài chục phút thì còn ổn, nhưng kéo dài hai ba tiếng thì chúng quá tải, sưng nhẹ, và thế là khàn. Cùng một buổi webinar, người thở bằng cơ hoành kết thúc vẫn còn lửa, người siết cổ thì hụt hơi từ giữa chừng.
Giọng bền không phải là giọng to. Giọng bền là giọng biết lấy sức từ hơi, để dây thanh được làm việc nhẹ nhàng suốt cả buổi dài.
Cảm nhận hơi cơ hoành rất đơn giản
Anh chị đặt một bàn tay lên bụng, ngay dưới xương ức. Hít vào bằng mũi thật chậm, để bụng phình ra đẩy bàn tay đi lên, trong khi vai và ngực giữ nguyên không nhô lên. Khi nói, anh chị để bụng từ từ hóp lại, đẩy luồng hơi đó ra làm nền cho tiếng nói. Đó chính là nói trên hơi. Tập đều mỗi ngày vài phút, dần dần nó thành phản xạ tự nhiên ngay cả khi anh chị đang say sưa giảng bài.
Những thói quen giữ giọng bền cả buổi dài
Hơi thở là nền tảng, nhưng để giọng đi được đường dài, anh chị cần thêm vài thói quen bao quanh nó. Đây là những điều Trung Voice áp dụng mỗi khi dẫn một buổi Zoom hàng trăm người.
1. Khởi động giọng trước khi vào buổi
Giọng nói cũng là một loại cơ, và không vận động viên nào ra sân mà bỏ qua khởi động. Trước buổi dạy chừng mười phút, anh chị hãy ngân nhẹ vài âm “mmm” với môi khép hờ, đọc to vài câu cho ấm dây thanh, kết hợp với hít thở sâu bằng bụng. Dây thanh được làm nóng từ từ sẽ chịu tải tốt hơn nhiều so với bị bắt làm việc đột ngột với cường độ cao ngay từ phút đầu.
2. Uống nước ấm, uống từng ngụm nhỏ và đều đặn
Dây thanh hoạt động tốt nhất khi được giữ ẩm. Anh chị nên để sẵn một ly nước ấm bên cạnh và nhấp từng ngụm nhỏ đều suốt buổi, đừng đợi đến lúc khô rát mới uống ừng ực. Tránh nước đá lạnh vì nó làm dây thanh co lại, và hạn chế cà phê vì chất này khiến cơ thể mất nước. Nước ấm là người bạn thầm lặng giúp giọng anh chị trơn tru tới phút cuối.
3. Tận dụng những khoảng nghỉ giọng nhỏ
Anh chị không cần phải nói liên tục không ngơi nghỉ thì buổi học mới có giá trị. Hãy chủ động cài vào những khoảng nghỉ giọng ngắn, một câu hỏi cho học viên gõ vào khung chat, một phút cho họ tự suy ngẫm, một đoạn nhường lời cho người tương tác. Mỗi khoảng lặng đó vừa giúp người nghe hấp thụ tốt hơn, vừa cho dây thanh của anh chị vài giây quý giá để hồi sức.
4. Giữ tư thế ngồi mở và thẳng lưng
Tư thế quyết định việc anh chị thở được bao sâu. Khi anh chị gập người về phía màn hình, lồng ngực bị ép lại, cơ hoành không còn chỗ để hoạt động, và hơi thở trở nên nông. Hãy ngồi thẳng lưng, vai thả lỏng, để bụng và lồng ngực có không gian. Một tư thế mở chính là điều kiện để hơi thở cơ hoành phát huy hết tác dụng.
5. Đừng cố la to để tạo năng lượng
Nhiều anh chị nghĩ rằng muốn giữ đám đông qua màn hình thì phải nói thật to, thật mạnh. Nhưng năng lượng thật sự không nằm ở âm lượng, mà nằm ở sự sống động trong cách anh chị lên xuống giọng, nhấn nhả, ngắt nghỉ. Một giọng nói có nhịp điệu, có cảm xúc, nói trên nền hơi vững sẽ truyền lửa tốt hơn nhiều so với một giọng cứ gào lên cho lớn rồi nhanh chóng kiệt sức.
Giọng phẳng mất năng lượng cũng thường bắt nguồn từ thiếu hơi
Có một điều thú vị Trung Voice nhận ra qua nhiều năm đào tạo. Cái cảm giác giọng nghe phẳng lì, thiếu sức sống qua màn hình, rất nhiều khi không phải do anh chị thiếu cảm xúc, mà do anh chị không còn đủ hơi để nâng đỡ cảm xúc đó.
Khi hơi cạn, anh chị buộc phải nói câu ngắn, gấp gáp, không dám lên giọng vì sợ hụt. Giọng vì thế cứ đều đều một màu, và người nghe cảm thấy buồn ngủ. Khi anh chị có một nền hơi dồi dào, anh chị mới rảnh tay để chơi với giọng, để đẩy cao trào, để giữ một câu dài đầy năng lượng tới tận dấu chấm. Hơi khỏe không chỉ giúp giọng bền, mà còn giúp giọng có hồn.
Trung Voice từng có một giọng yếu đến mức ai cũng chê
Trung Voice sinh ra ở Gia Lai, ngày đầu mang một giọng chua chói, mỏng và yếu, nói nhanh và căng như sợ người ta cướp lời. Cái giọng đó nói được dăm bảy phút đã thấy đuối, nói lâu thì khàn đặc. Nếu ngày xưa bắt Trung Voice dẫn một buổi Zoom ba tiếng, chắc chắn nửa buổi là tắt tiếng.
Nhưng sau khi bỏ đại học năm 2018 và bước vào bốn năm khổ luyện theo vòng lặp thu, nghe, sửa, làm lại, điều thay đổi lớn nhất chính là cách thở. Khi học được cách nói trên hơi cơ hoành thay vì siết cổ, giọng chua chói mỏng yếu ngày nào dần trở nên tròn, ấm và quan trọng nhất là bền. Hơn 8 năm thu âm cho VinFast, Honda, Ford, Nescafé, Clear Men, 7Up, có những buổi thu kéo dài liên tục mà giọng vẫn giữ được phong độ. Và bây giờ, dẫn một buổi Zoom hàng trăm người tới phút cuối vẫn còn lửa, với Trung Voice là chuyện bình thường.
Trung Voice kể điều này không phải để khoe, mà để anh chị thấy rõ một điều. Giọng nói là tài sản, không phải may mắn. Một giọng từng bị chê dở, từng đuối từng khàn, vẫn có thể được rèn thành một giọng bền khỏe đi được đường dài, miễn là anh chị đi đúng phương pháp, bắt đầu từ hơi thở. Và khi giọng nói thay đổi, anh chị sẽ thấy cả cách mình làm nghề, cách mình giữ học viên, cũng thay đổi theo.
Bài viết liên quan cho diễn giả trực tuyến
- Giọng Trầm Ấm Xuyên Màn Hình: Cách Luyện Chất Giọng Uy Và Ấm Cho Diễn Giả Online
- Luyện Giọng Truyền Cảm Tại Nhà Bằng Công Thức H.Â.M
- Tư Duy Diễn Giả Màn Hình: Vì Sao Màn Hình Nhỏ Ăn Mất Năng Lượng Và Cách Bù Lại
Nhận Bản đồ Nói Chạm Cảm Xúc miễn phí
Nếu anh chị muốn không chỉ giữ giọng bền suốt buổi dài mà còn biết cách dùng giọng để chạm vào cảm xúc người nghe từ đầu đến cuối, Trung Voice đã chuẩn bị sẵn một công cụ dành riêng cho anh chị. Đó là Bản đồ Nói Chạm Cảm Xúc, tóm tắt con đường biến giọng nói thành thứ vừa bền vững vừa lay động trên môi trường trực tuyến.
Anh chị nhận bản đồ miễn phí tại đây: https://noicham.trungvoice.com/bandonccx
Đừng để một giọng nói chưa được luyện về hơi làm anh chị đuối sức giữa chừng, khi mà nội dung và tâm huyết anh chị chuẩn bị xứng đáng được truyền tải trọn vẹn tới phút cuối cùng. Theo dõi Trung Voice để mỗi ngày thêm một góc nhìn, một bài tập nhỏ giúp giọng nói của anh chị ngày càng bền khỏe và có sức chạm.